De geschiedenis van het kasteel

Het huis van de Heren van Pendrecht en Rhoon

Familie Van Duivelandt (1199-1683)

De historie van Rhoon gaat terug tot het jaar 1199. De Zeeuwse landjonker Biggo van Duiveland krijgt dan van de graaf van Holland het recht de Grienden van Pendrecht te bedijken en er een ambachtsheerlijkheid te stichten. Hij bouwt een versterkte toren en een kapel op ‘Oud Rhoon’, de eerste polder in de Heerlijkheid Rhoon en Pendrecht, aan de westkant van de Dorpsdijk. Een tweede hofstede bouwt hij aan de overkant, waar nu in het bos het Waaltje ligt. De Sint Elizabethsvloed in 1421 vaagt de bouwwerken grotendeels weg.
Vanaf 1433 bouwt men hier een kasteel. Het staat op een strategische plek, aan open polder en het water. Er wordt regelmatig om gevochten. Zo wordt het tijdens de Hoekse en Kabeljauwse twisten in 1489 geplunderd en in brand gestoken. Telkens wordt het kasteel herbouwd en aangepast aan de tijd. In 1598 kreeg het zijn huidige vorm en wordt het gewit, het heet dan ‘Het Witte Huis’. De periode van 1550 tot 1670 is een glorietijd voor de Heren van Rhoon: ze bezitten verschillende huizen, waaronder ‘Westeinde’ in Den Haag. In 1683 gaat de familie Duivelandt echter failliet.

Familie Bentinck (1683-1830)

Hans Willem Bentinck, heer van Diepenheim, koopt het kasteel met het omringende land. De Bentincks gebruiken het kasteel als jachtslot, maar wonen er niet permanent. De familie bezit in Den Haag nog ‘Sorgvliet’, het tegenwoordige Catshuis. Rentmeester Christoffel Tromer verandert de tuinen van het kasteel en gebruikt ze als proeftuin voor de tuinen van Paleis Het Loo, waar hij ook werkt. Hij koopt de fruitbomen en vloerkleden in voor het kasteel in Rhoon en voor Sorgvliet. Na het overlijden van Willem Bentinck, heer van Rhoon, ontstaat er onrust onder het volk. Zijn kleinzoon is pas 14 jaar dus te jong om hem op te volgen, er is geldgebrek en de Franse Revolutie doet zich ook hier voelen. In 1813 sterft de laatste graaf Heer van Rhoon en Pendrecht.

Familie Van Hoboken (1830-1970)

De Rotterdamse reder Anthony van Hoboken (1756– 1850) koopt het kasteel in 1830. Hij moderniseert het in Empire-stijl. Hij gebruikte het als weekend- en zomerhuis. Nazaat Anthony van Hoboken (1887-1983) wijdt zijn leven aan de muziek en vertrekt naar Zwitserland. Zijn naam is verbonden met die van componist Joseph Haydn, doordat hij het complete werk van componist Joseph Haydn heeft geïnventariseerd en gecatalogiseerd.  (zie ook www.haydn-vanhobokenfestival.nl).
Het huis komt in 1913 onder beheer van de Maatschappij ter exploitatie van Rhoon, Pendrecht en Kortgene. In mei 1940 vordert de Duitse Wehrmacht het kasteel voor bewoning en in de oorlogsjaren wordt het langzaam leeggehaald. Na de oorlog probeert men nog vergeefs de bezittingen terug te krijgen, maar gezien de slechte staat van het kasteel stelt de gemeente voor het gebouw te slopen. In 2003 schenkt de familie Van Hoboken vanuit Zwitserland bezittingen aan de Stichting Kasteel van Rhoon, nu te bezichtigen in de Van Hoboken-kamer in het kasteel.

De Stichting Kasteel van Rhoon (vanaf 1971)

De familie Van Hoboken heeft het kasteel met de omringende tuin in 1970 verkocht aan de Stichting Het Zuid-Hollands Landschap. Toen het kasteel dreigde te verdwijnen, is de Stichting Kasteel van Rhoon opgericht. Deze heeft het kasteel gekocht en gerestaureerd. De stichting onderhoudt het kasteel en organiseert hier culturele activiteiten voor de inwoners van de regio. Er is een restaurant in het kasteel en de gemeente Albrandswaard gebruikt de Kerkzaal als trouwzaal.

Bekijk volledige agenda.

Haydn en de familie Van Hoboken

Bekijk volledige agenda.

Rhoon heeft een speciale band met Haydn via de familie Van Hoboken. Het kasteel van Rhoon was van 1830 tot en met 1974 in het bezit van deze familie van Rotterdamse reders. Voor Haydnliefhebbers is de naam Anthony van Hoboken (geb. Rotterdam 23-3-1887, overl. Zürich 1-11-1983) verbonden met die van Joseph Haydn. Hij catalogiseerde het zeer omvangrijke oeuvre van de Oostenrijkse componist (1732-1808) en publiceerde het resultaat  in zijn 'Joseph Haydn: Thematisch-bibliographisches Werkverzeichnis' (1957-1978, drie delen).

Vanwege de bijzondere band van Rhoon met Joseph Haydn organiseert de Stichting Kasteel van Rhoon sinds 2004 een jaarlijks Haydn-Van Hoboken Festival in het Kasteel en de nabijgelegen Nederlands Hervormde Kerk in Rhoon.
In de Van Hoboken-kamer in het kasteel zijn bezittingen van de familie te zien, aan de stichting geschonken in 2004.

Haydn-Van Hobokenfestival

Rondleiding door het kasteel

Bekijk volledige agenda.

Hal
In de hal van het kasteel zie je hoe vaak en veel er aangebouwd en verbouwd is. Links is een opkamer, nu bestuurskamer, met daaronder een van de kerkers. Wie wilde ontsnappen, belandde zo in de gracht. Er zijn nog een paar raamstenen ingemetseld. In de muur recht vooruit is nog een raamvorm te zien. De gang naar de grote zaal loopt iets omhoog: dit is een ander deel van het gebouw. Rechts leidt de gang naar de keuken en de voorraadskelders. De houten trap is één van de weinige stukken van het huis die voor de restauratie van 1971 nog in redelijke staat verkeerden. Op de eerste verdieping is te zien hoe men met trap en raam moest rommelen om het passend te krijgen. De wapenschilden zijn van Pendrecht, Rhoon, Bentinck en Hoboken. Hieronder hangt de oorkonde van de overdracht naar de Stichting Kasteel van Rhoon. Bovenaan de trap en in de gang staan vitrines met voorwerpen die bij het uitbaggeren van de slotgracht zijn gevonden en gerestaureerd en andere voorwerpen uit de historie van het kasteel, zoals het tin.
Anna-zaal

Anna van Grave was een jonkvrouw "uit één van de oudste en edelste geslagten in het quartier van Leuven in Brabant". Haar stamslot lag bij Wavre, ten zuiden van Brussel. Zij trouw met Pieter IV. Hij werd in 1503 de Heer van Rhoon, toen zijn vader moe van alles was. Pieter blijft heer van het kasteel tot 1534. Zij hebben een groot gezin. Zoon Boudewijn werd Kanselier van Gelderland en heeft de geschiedenis tot dan toe beschreven. Zo trouwt zoon Razo met een meisje "uit de mindere stand" te Leuven; zij wonen op een boerderij in Rhoon. Gerrit, een andere zoon bewoonde het kasteel Valkenstein in Poortugaal.

De Anna-zaal wordt nu gebruikt als bestuurskamer. Het grote schilderij van Anthony van Hoboken is geschilderd door Van der Spoel. Het behang van goudleder komt uit België (Zuidelijke Nederlanden) en dateert van ongeveer 1700. Uit die tijd stammen ook het kabinet en de zogeheten Mechelse kast. Het schilderij van het kasteel is van Wout van Heusden. De lessenaar bestaat uit twee stukken, hierop lag vroeger de Statenbijbel. Het bovenste stuk is van brons en dateert uit 1700, net als het houten onderstel, gemaakt van kersenhout. In de vitrine staat het Hoboken-servies, versierd met de schepen van reder Anthony van Hoboken.

Oude Van der Stoep-keuken
In deze keuken zien we de pomp, het aanrecht, kastje met werkplaat erboven. Het is het hart van het huis. De grote schouw heeft nog een steenfornuis. Het grote spit is verdwenen, er is alleen nog een verplaatsbaar spit. Als je in de schouw staat, kijk je zo naar buiten kijken door de schoorsteen. Het lijstwerk boven de schouw is versierd met een fraai fronton en wapenschild met daarin de letters V.P.E.R. maar niemand weet waar deze letters voor staan. Rechts is de toegang tot één van de voorraadkelders. Teruggaand naar de hal zie je aan de rechterkant een trapje met uitgesleten treden naar de opkamer. Daarnaast de bar/ontvangstkamer en weer een voorraadkelder. Met een kleine groep is het hier nu leuk toeven.
Catharina Theresia-zaal (Empire-zaal)

Deze zaal is vernoemd naar Catharina Theresia de Bruxelles, burggravin van Dormaele. Als echtgenote van de latere Pieter IX (1679-1683) brengt ze een grote bruidsschat mee, maar nauwelijks voldoende om de grote schulden van Pieter VIII te betalen. Als Catharina Theresia in 1679 overlijdt, een half jaar na haar schoonvader, eist haar familie een groot gedeelte van het geld met rente terug. De genadeklap: de familie Duivelant gaat failliet.

Vroeger gebruikt als rechtszaal werd deze zaal ‘de criminele vierschaar’ genoemd. De Heer van Rhoon mocht zelf de strafmaat en -uitvoering bepalen. Hier werden de zware zaken uitgesproken, waarbij je ter dood veroordeeld kon worden. Het schavot was op het ‘Groene Zootje’, aan de andere kant van het dorp, op de driesprong Dorpsdijk / Rijsdijk.

In de vensters op de noordkant zijn de gebrandschilderde portretten te zien van de vrouwen van Rhoon. Deze zijn erin gezet nadat Boudewijn van Roon in 1587 de geschiedenis van z'n familie had uitgezocht en het kasteel in1598 heeft gerestaureerd. De spiegel aan de westkant is origineel 17e-eeuws. De kroonluchter – afkomstig uit de Pauw te Wassenaar - vervangt de oorspronkelijke, die kaarsenkronen had. Op de twee schilderijen aan de zuidkant staan Edward van Hoboken en Johanna Maria Louise Heihl. Op het grote schilderij (in 1705 geschilderd door Constant Netscher) zien we Hans Willem de eerste Bentinck, Heer van Rhoon en Pendrecht.

Deze zaal is nu in gebruik als de grote feestzaal. Ook worden hier de zondagochtendconcerten gegeven. De zaal wordt inmiddels de Empire-zaal genoemd, naar de periode waaruit het huidige interieur dateert.

Alverade-zaal

Alverade van Windelnisse was de echtgenote van Pieter I, Heer van Roon van 1342-1393. Een onrustige tijd, met de Hoekse en Kabeljouwse twisten. De familie woont dan  niet in dit huis: ze zijn een tijdje uit Rhoon verbannen omdat ze zijn opgestaan tegen Graaf Willem V van Holland. In de oorkonde van 21 september 1358 verleent hertog Albrecht ‘de Ruwaard’ en plaatsvervanger van Willem V aan Pieter van Roeden en zijn broers "verlof om weeders in 't land en op hun goed te komen, mits betalende 2000 schilden". De familie verwerft in deze tijd veel grond.

Blikvanger in de Alveradezaal is de schoorsteen die vanuit de keuken komt. Op de schoorsteen hangt een paneel uit de 17e eeuw van de schilder Fonteijn, met een voorstelling van Wijk bij Duurstede. Links van de schoorsteen staat een kast die als huisaltaar werd gebruikt. In de uithollingen van de deur passen de heiligenbeelden, binnen in is ruimte voor de tabernakel. Onderin stonden de kom en kan, om te handen te reinigen tijdens de Eucharistieviering. De kussenkast is een Mechelse kast uit ongeveer 1750. Bovenop staan twee Imari-kommen; porcelein uit Japan. De twee poppenfiguren zijn op papier geschilderd en zijn van latere tijd.

Margarethe-zaal
Margarethe van Weena stamde uit het geslacht Bokel, dat de bezitter was van het slot Weena (nu hartje Rotterdam). Zij trouwt met Pieter III, Heer van Rhoon van 1455-1503. Het slot Weena wordt verwoest in de burgeroorlog van 1425-1428. De familie heeft dan nog de heerlijkheid Beukelsdijk en het slot Giessenburg in de Alblasserwaard.
In deze zaal is veel te zien.
Kerkzaal
In 1572 wijzen de Staten van Holland de kerken bij proclamatie aan voor de Protestante erediensten. De Heren van Rhoon, de Duivelants, zijn dan nog altijd Rooms-Katholiek en weten dit nog tot 1577 tegen te houden. Hij heeft het benoemingsrecht en zoekt dus ook zelf een predikant uit; vaak een gewezen priester. De dagelijkse missen worden op het kasteel gelezen, waarbij ook de pastoor aanwezig is en ook feest- en hoogtijdagen worden in de kerk gevierd. In de kleinere kamer achter de deuren stond het huisaltaar. Het houten tableau boven de schouw is een fronton van een huis uit Amsterdam. Vanuit de ramen op het Noorden kijk je uit op een kleine baroktuin, die doet denken aan Het Loo in Apeldoorn. De rentmeester van Hans Willem Bentinck zorgde ook voor het Loo; er zijn brieven bewaard over de aanschaf van fruitbomen voor Het Loo, Sorgvliet (Catshuis) en Rhoon. Deze zaal wordt nu gebruikt voor (literaire) lezingen en feesten.

Klokkenzolder

Op de zolder werd altijd van alles werd bewaard: fruit in de winter, appels, noten, enzovoorts. De trap, nu de nooduitgang, was eerder de toegang. De eerste zolder waar je aankomt heeft een gevangenis, die ook boven de gracht uitkwam. Ontsnappen was niet mogelijk en het was er berekoud. Hier kon je ook de kasteelklok luiden. In vroeger tijden hoorden de mensen zo hoe laat het was. Of de Heer van Rhoon liet de koster de klok luiden om de mensen naar het kasteel te roepen voor werk of een vergadering.
Nu worden de zolders gebruikt voor voorstellingen en als tentoonstellingsruimten. Na 17uur kan de voorste zolder worden gebruikt, bijvoorbeeld als restaurant of receptieruimte.